ایران سومین کشور جهان در بحران فرونشست؛ گلستان در صدر پهنههای پرخطر
ایران امروز با یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی و زیرساختی خود دستبهگریبان است؛ بحرانی به نام فرونشست زمین که کشورمان را در جایگاه سومین کشور دنیا از نظر گستردگی این پدیده قرار داده است. به گفته علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، استان گلستان وسیعترین پهنه فرونشستی ایران را در خود جای داده و استانهای دیگر از جمله تهران، مشهد، شیراز و اصفهان نیز بهشدت درگیر این مشکل شدهاند.
بیتاللهی در توضیح عوامل اصلی این پدیده تصریح کرد: برداشت بیرویه و مداوم از سفرههای آب زیرزمینی و عدم جایگزینی منابع آبی، مهمترین علت فرونشست در کشور است. او با اشاره به شرایط گذشته افزود: «در برخی مناطق اطراف تهران، چاهها تنها در عمق ۲۰ تا ۳۰ متری به آب میرسیدند اما امروز حتی در عمق ۱۲۰ متری نیز به سختی به منابع آبی دسترسی پیدا میکنیم. این همان بیلان منفی آب است که به مرور لایههای زیرین زمین را متراکم کرده و در نهایت سطح زمین فرو مینشیند.»
بر اساس اظهارات این مقام مسئول، اثرات این بحران تنها محدود به زمینهای کشاورزی نیست؛ بسیاری از آثار تاریخی کشور نیز به دلیل قرار گرفتن در پهنههای فرونشستی ترک برداشتهاند. میدان نقش جهان اصفهان، مسجد سید اصفهان، محوطه تخت جمشید و نقش رستم از جمله میراثی هستند که نشانههای جدی آسیب را تجربه کردهاند. بیتاللهی تأکید کرد: «از ۶۷ اثر ثبتشده میراث فرهنگی، ۲۷ اثر در پهنههای فرونشستی قرار دارند و این تهدیدی جدی برای هویت تاریخی و فرهنگی کشور است.»
تأثیرات فرونشست بر خطوط ریلی و جادهها نیز غیرقابل انکار است. بهویژه در مسیرهای راهآهن تهران–مشهد، اصفهان–تهران و حتی در حاشیه دریاچه ارومیه، فرونشستهایی رخ داده که پیشتر تصور نمیشد چنین مناطقی تحت تأثیر قرار گیرند. گستردگی این پدیده در استانهای گلستان و مازندران نیز بهگونهای است که بسیاری از کارشناسان آن را زنگ خطری برای امنیت زیستمحیطی شمال کشور میدانند.
رئیس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه و شهرسازی با یادآوری آغاز روند فرونشست در ایران گفت: «از اواسط دهه ۵۰ همزمان با رشد جمعیت و توسعه کشاورزی، افت منابع آب زیرزمینی آغاز شد و در دهه ۷۰ این روند به شکل ناگهانی شدت گرفت.» او برای نشان دادن حجم از دسترفته آبهای زیرزمینی مثال زد: «اگر کانالی به عرض یک کیلومتر، عمق ۱۰۰ متر و طولی از دریای خزر تا دریای عمان تصور کنیم، حجم آبی که از دست دادهایم برابر با پر شدن چنین کانالی است. این حجم عظیم آب از دسترفته امروز به شکل فرونشست در جایجای کشور خود را نشان میدهد.»
بیتاللهی هشدار داد که ادامه این روند میتواند دشتهای حاصلخیز ایران را به بیابانهای لمیزرع تبدیل کرده و آینده کشاورزی کشور را نابود کند. او با اشاره به ضرورت مدیریت منابع آبی، تأکید کرد: «فرونشست جزئی از پایداری سرزمینی ایران است و اگر مدیریت نشود، طبیعت قطعاً پاسخ سختی خواهد داد.»
بدون نظر! اولین نفر باشید