ترکیب خلاقانه آموزش و سرگرمی؛ رویکرد هوشمندانه در ادبیات کودک از نگاه محمدرضا مرزوقی
ادبیات کودک زمانی بیشترین اثرگذاری را دارد که آموزش را در قالب سرگرمی ارائه دهد؛ رویکردی که محمدرضا مرزوقی، نویسنده برجسته این حوزه، آن را راهی هوشمندانه برای جذب و آموزش غیرمستقیم مخاطب کودک و...
محمدرضا مرزوقی، نویسنده حوزه ادبیات کودک و نوجوان، معتقد است ادبیاتی که بتواند آموزش را در دل سرگرمی بگنجاند، بهترین مسیر را برای تأثیرگذاری بر ذهن و احساس کودکان طی کرده است. او تأکید میکند که شیوه آموزش در آثار کودکانه باید آنقدر ظریف، غیرمستقیم و هوشمندانه باشد که کودک در لحظهای هم احساس نکند قرار است چیزی به او تحمیل شود یا به زور آموزش ببیند.
مرزوقی که آثار زیادی در حوزههای کودک، نوجوان و بزرگسال در کارنامه دارد، به تجربیات خود اشاره میکند. از جمله آثار شاخص او میتوان به مجموعه داستانی «بچهمحل نقاشها» و دیویدی «اسرارالغولان» اشاره کرد. مرزوقی در کنار داستاننویسی برای بزرگسالان، در آثار کودکانهاش همواره تلاش کرده تا موضوعات تازه و نو را با زبان خلاقانه روایت کند؛ نمونهاش مجموعه ده جلدی «موزهگردی با پیکاسو» که داستانی درباره ورود خواهر و برادری نوجوان به فضای موزه هنرهای معاصر تهران است.
مرزوقی در این گفتوگو با تأکید بر ضرورت ادغام دو عنصر «یادگیری» و «سرگرمی»، خاطرنشان کرد: اگر اثری تنها جنبه تفریحی داشته باشد، گرچه ممکن است لحظاتی لذتبخش برای مخاطب ایجاد کند، اما ماندگاری ندارد. از سوی دیگر، آثاری که صرفاً آموزشی و پیاممحورند، بیشتر شبیه متون درسی خواهند بود تا ادبیات خلاقه. بهترین حالت، ترکیبی از این دو رویکرد است.
این نویسنده میگوید حتی در آثار کلاسیک و بزرگسال نیز مولفانی که توانستهاند عناصر سرگرمکننده را وارد متن کنند، در انتقال پیامهای عمیق موفقتر بودهاند.
وی ادامه داد: در سالهای اخیر ادبیات کودک در ایران بیشتر به سمت سرگرمی رفته، اما همچنان نوعی اجبار در انتقال پیامهای مستقیم، بهویژه در کتابهای سفارشی، به آن آسیب زده است.
مرزوقی معتقد است آموزش اگر از مسیر غیرمستقیم و در لایههای زیرین داستان بگذرد، هم برای کودک پذیرفتنیتر است و هم اثربخشی بالاتری دارد. او هشدار میدهد: مخاطب امروز بسیار هوشمند است و بهسرعت متوجه نیت آموزشی میشود. اگر حس کند کتاب در حال تحمیل موضوعی به اوست، از آن فاصله میگیرد.
بهعنوان نمونهای از این تلفیق موفق، مرزوقی به مجموعه «موزهگردی با پیکاسو» اشاره میکند که نشر کیوی آن را منتشر کرده است. این مجموعه تلاش دارد با زبانی شیرین و داستانمحور، نوجوانان را با موزه هنرهای معاصر و هنرمندان نامی چون سهراب سپهری، ایران درودی، پرویز تناولی، اندی وارهول، گوگن و دیگران آشنا کند. از ۱۰ جلد این مجموعه، ۹ جلد منتشر شده اما جلدی که درباره «منیر فرمانفرماییان» است، موفق به دریافت مجوز انتشار نشده است.
در پایان این گفتوگو، مرزوقی به دو کتاب شاخص در زمینه ترکیب آموزش و سرگرمی اشاره میکند؛ «زیبا صدایم کن» نوشته فرهاد حسنزاده و «شگفتی» اثر آر.جی. پلاچیو. او درباره کتاب اول میگوید این رمان نوجوان با پرداختن به مسأله بیماری روانی پدر شخصیت اصلی، بهخوبی مخاطب را با چالشهای خانوادگی آشنا میسازد. درباره کتاب دوم نیز توضیح میدهد که موضوع سندروم تریچر کالینز و پذیرش تفاوتهای ظاهری، دستمایهای انسانی و مهم برای آموزش غیرمستقیم بوده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید