افزایش چشمگیر بدهی دولت به بانک مرکزی

بانک مرکزی پس از گذشت حدود چهار ماه از سال ۱۴۰۴، داده‌های مربوط به متغیرهای پولی و اعتباری سال ۱۴۰۳ را منتشر کرد؛ بر اساس این گزارش، نقدینگی در سال گذشته ۲۹.۱ درصد رشد داشت که باعث شد هدف تعیین شده برای رشد نقدینگی ۲۵ درصدی از سوی بانک مرکزی محقق نشود. بنابراین نقدینگی در پایان سال ۱۴۰۳ به عدد ۱۰,۱۶۵ هزار میلیارد تومان رسید. همچنین پایه پولی با افزایش ۲۴.۵ درصدی به ۱,۳۵۹ هزار میلیارد تومان رسید.

یکی از بخش‌های کلیدی این گزارش، به بررسی بدهی‌های دولت و شبکه بانکی به بانک مرکزی اختصاص دارد. تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد که مطالبات بانک مرکزی از دولت و بانک‌ها به ترتیب ۱۸.۷ درصد و ۳۶.۵ درصد از رشد پایه پولی در سال ۱۴۰۳ را تشکیل داده‌اند.

رشد ۵۱.۱ درصدی بدهی دولت به بانک مرکزی

آمار جدید از وضعیت دارایی‌ها و بدهی‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد که بدهی بخش دولتی (دولت و شرکت‌های دولتی) در سال ۱۴۰۳ با رشد ۴۳ درصدی همراه بوده و در پایان سال به ۶۷۸ هزار میلیارد تومان رسید. این در حالی است که رشد بدهی در سال ۱۴۰۲ معادل ۴۴ درصد ثبت شده بود.

بر اساس گزارش بانک مرکزی، از کل بدهی بخش دولتی به این نهاد، ۴۸۲ هزار میلیارد تومان سهم دولت و ۱۹۶ هزار میلیارد تومان سهم شرکت‌ها و موسسات دولتی بوده است.

نرخ رشد بدهی دولت به بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳ به ۵۱.۱ درصد رسید؛ این رقم در سال ۱۴۰۲ برابر با ۷۳.۶ درصد بود. همچنین، رشد بدهی شرکت‌های دولتی به بانک مرکزی از ۶.۷ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۲۶.۱ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافت.

مطالبات بانک‌ها از بخش دولتی به ۱,۳۱۶ هزار میلیارد تومان افزایش یافت

در بخش دیگری از گزارش، بانک مرکزی به میزان بدهی بخش دولتی به بانک‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی (به جز بانک مرکزی) اشاره کرده است.

بر اساس این داده‌ها، بدهی بخش دولتی به بانک‌ها و موسسات اعتباری در سال گذشته ۳۵.۱ درصد رشد داشته و به ۱,۳۱۶ هزار میلیارد تومان رسیده است که از این مقدار، ۱,۲۶۶ هزار میلیارد تومان مربوط به مطالبات شبکه بانکی از دولت و حدود ۵۰ هزار میلیارد تومان مربوط به مطالبات بانک‌ها از شرکت‌های دولتی است.

کاهش بدهی شرکت‌های دولتی به بانک‌ها

تحلیل دقیق‌تر این آمار نشان می‌دهد که اگرچه بدهی دولت به بانک مرکزی کاهش یافته است، اما این کاهش با افزایش بدهی دولت به سایر بانک‌ها جبران شده است؛ چرا که نرخ رشد بدهی دولت به بانک‌ها و موسسات اعتباری از ۱۷ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۴۴.۴ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.

از سوی دیگر، بدهی شرکت‌های دولتی به بانک‌ها و موسسات اعتباری که در سال ۱۴۰۲ با جهشی ۱۲۵ درصدی مواجه شده بود، در سال ۱۴۰۳ با کاهش ۴۸.۹ درصدی همراه شده است.

کاهش سرعت استقراض بانک‌ها با سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی

اطلاعات منتشر شده نشان می‌دهد که مطالبات بانک مرکزی از سایر بانک‌های کشور در سال گذشته ۵۱.۷ درصد افزایش یافته و به ۱,۱۷۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.

با این حال، نرخ رشد بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳ به ۵۱.۷ درصد رسید، در حالی که این نرخ در سال ۱۴۰۲ معادل ۹۷.۲ درصد بوده است. این کاهش سرعت استقراض بانک‌ها، احتمالاً ناشی از تشدید سیاست‌های سختگیرانه بانک مرکزی در مدیریت ترازنامه بانک‌ها است. ادامه این روند مستلزم تداوم اجرای سیاست‌های انقباضی از سوی بانک مرکزی خواهد بود.