ایران پایینتر از میانگین منطقه در شاخص هوش مصنوعی؛ هشدار کارشناسان درباره شکاف حکمرانی
در حالی که کشورهای منطقه در حال رقابت برای تبدیلشدن به قطبهای هوش مصنوعی هستند، ایران با مشکلات زیرساختی و ضعف سیاستگذاری دستوپنجه نرم...
با وجود برخی پیشرفتها، ایران همچنان پایینتر از میانگین منطقهای در شاخصهای جهانی هوش مصنوعی قرار دارد؛ وضعیتی که کارشناسان آن را ناشی از ضعف حکمرانی دیجیتال، زیرساخت و سیاستگذاری میدانند و خواستار اصلاحات فوری شدهاند.
بررسی جدید پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نشان میدهد ایران با وجود برخی پیشرفتها در شاخصهای جهانی هوش مصنوعی، همچنان رتبهای پایینتر از میانگین منطقهای دارد. این فاصله، بهویژه در حوزههای کلیدی همچون سیاستگذاری، زیرساخت و ظرفیت دیجیتال، زنگ خطری برای آینده هوش مصنوعی کشور است. تحلیل روندها نیز نشان میدهد که بدون اصلاحات بنیادین در حکمرانی دیجیتال، توسعه زیرساختها و سرمایهگذاری هدفمند، امکان کاهش این فاصله وجود ندارد.
هوش مصنوعی؛ شاخصی برای رقابت جهانی کشورها
در عصر رقابت فناورانه، شاخصهای جهانی هوش مصنوعی به یکی از معیارهای ارزیابی قدرت نرم و آمادگی دیجیتال کشورها تبدیل شده است. جایگاه ایران در این ارزیابیها نهفقط بیانگر توانایی ملی در بهرهگیری از فناوریهای نوین است، بلکه تأثیر مستقیمی در موقعیت علمی، اقتصادی و سیاسی کشور در عرصه بینالملل دارد. پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در گزارشی تازه، وضعیت ایران را در مقایسه با سایر کشورها، بهویژه کشورهای منطقه، بررسی کرده است.
عملکرد ضعیف ایران در شاخص آمادگی دولتها برای هوش مصنوعی
شاخص آمادگی دولتها برای هوش مصنوعی (GARI) بر اساس سنجش پذیرش، بهبود خدمات عمومی، سیاستگذاری و نوآوری تدوین شده است. طبق این شاخص، ایران در گروه کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) قرار دارد. با اینکه عملکرد کلی این منطقه نزدیک به میانگین جهانی است، ایران همچنان جایگاه ضعیفتری نسبت به رقبای منطقهای دارد.
بر اساس آخرین گزارش، ایران در سال ۲۰۲۴ با امتیاز ۴۳.۸۸ میان ۱۸۸ کشور، رتبه ۹۱ را کسب کرده و در مقایسه با سال ۲۰۲۳ سه پله صعود داشته است.
اما تحلیل روند تغییرات زیرشاخصها نشان میدهد بیشترین افت به «ظرفیت دیجیتال» و «زیرساخت» مربوط بوده و تنها رشد مثبت در «دسترسپذیری داده» ثبت شده است.
حاکمیت دیجیتال؛ نقطهضعف ماندگار ایران
افت محسوس شاخصها در حوزه حاکمیت و سیاستگذاری، بهویژه نبود اسناد مصوب ملی در حوزه هوش مصنوعی، مهمترین دلیل عقبماندگی ایران در سالهای اخیر شناخته شده است. ضعف در توسعه زیرساختهای ارتباطی و پردازشی نیز بهعنوان چالشی جدی بر سر راه رشد این حوزه مطرح است.
مقایسه با کشورهای منطقه نشان میدهد ایران در تمامی مولفههای شاخص، عملکرد ضعیفتری دارد. در مقابل، عربستان سعودی با پروژه ۱۰۰ میلیارد دلاری Transcendence تلاش میکند به قطب جهانی هوش مصنوعی تبدیل شود و عمان نیز برنامه اجرایی خود را برای تسریع در پذیرش این فناوری بهروز کرده است.
جایگاه ایران در شاخص جهانی GAI؛ رتبه ۶۰ میان ۸۳ کشور
در شاخص جهانی هوش مصنوعی (GAI) که از سوی موسسه تورتویز منتشر میشود، وضعیت ۸۳ کشور از نظر سرمایهگذاری، نوآوری و پیادهسازی مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این رتبهبندی، ایران جایگاه ۶۰ را در سال ۲۰۲۴ به خود اختصاص داده است. بهترین عملکرد ایران در بخشهای استراتژی دولت، تحقیق و توسعه بوده، اما در سرمایهگذاری تجاری و محیط عملیاتی جایگاه بسیار ضعیفتری داشته است.
راهکارها و چالشهای اصلی ایران در مسیر رقابت جهانی
بررسی دقیق دادههای آمادگی دولت در هوش مصنوعی نشان میدهد ایران در برخی بخشها پیشرفت داشته، اما همچنان با چالشهایی جدی در زمینه سیاستگذاری ملی، قوانین تنظیمگری، توسعه زیرساخت، حمایت از نوآوری و سرمایهگذاری روبهرو است.
مهمترین مشکلات عبارتند از:
- نبود برنامه عملیاتی ملی
- ضعف قوانین تنظیمگری داده و هوش مصنوعی
- ضعف در توسعه زیرساختهای ارتباطی و پردازشی
- نبود حمایت هدفمند از زیستبوم هوش مصنوعی
- فاصله گرفتن از کشورهای پیشرو منطقه
- محدودیتهای ناشی از تحریمها و دسترسی به تجهیزات
کارشناسان معتقدند برای بهبود جایگاه ایران، اصلاحات اساسی در حکمرانی دیجیتال، سرمایهگذاری در زیرساخت و ارتقای مهارتهای تخصصی نیروی انسانی، راهکاری اجتنابناپذیر است.
بدون نظر! اولین نفر باشید