ایستادگی زیست‌بوم هوش مصنوعی ایران در بحران قطع اینترنت و شرایط جنگی

در جریان ناآرامی‌های اخیر و اختلالات اینترنت بین‌الملل که در پی جنگ ۱۲ روزه رخ داد، زیست‌بوم هوش مصنوعی ایران با چالشی جدی روبه‌رو شد، اما بسیاری از شرکت‌های داخلی توانستند با تکیه بر زیرساخت‌های بومی، خدمات خود را تقریباً بدون وقفه ادامه دهند.

در حالی‌که دسترسی کاربران ایرانی به ابزارهای بین‌المللی مانند ChatGPT و Gemini قطع شده بود، برخی از استارتاپ‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی توانستند با تکیه بر مدل‌های داخلی، سرویس‌های حیاتی را در اختیار کاربران قرار دهند. نمونه بارز آن، اپلیکیشن «ویرا» متعلق به شرکت دانش‌بنیان پارت بود که با کمترین میزان اختلال، فعالیت خود را ادامه داد.

بر اساس گفته‌های علی منصوری، مدیر محصول ویرا، این اپلیکیشن تنها در دو سرویس «دانیار» و «ایماژ» با وقفه‌ای کوتاه روبه‌رو شد. دلیل آن هم، وابستگی محدود به مدل‌های خارجی برای پاسخ‌گویی به درخواست‌های خاص و فنی بود؛ مدل‌هایی مانند GPT که در هنگام قطع ارتباط اینترنت بین‌المللی دچار اختلال شدند. اما به سرعت با جایگزینی کامل مدل بومی «دُرنا»، عملکرد سیستم به حالت عادی بازگشت.

سرویس «ایماژ» که بر تولید تصویر از متن متمرکز است نیز با زیرساخت بینایی ماشین پارت طراحی شده و صرفاً در بخشی کوچک به خدمات خارجی وابسته بود که آن هم با به‌روزرسانی‌های سریع تیم فنی، به‌سرعت احیا شد.

در کنار ویرا، پلتفرم «باسلام» نیز با اتخاذ رویکردی ترکیبی، موفق شد بسیاری از سرویس‌های خود را فعال نگه دارد. برخی از ابزارهای آن همچون جست‌وجوی تصویری که به‌صورت داخلی اجرا می‌شوند، بدون هیچ‌گونه قطعی ادامه داشتند. با این حال، سرویس‌هایی که از APIهای خارجی بهره می‌بردند، در دوره قطعی اینترنت با اختلال روبه‌رو شدند.

مدیر فنی باسلام، «ساروی»، اشاره می‌کند که استفاده از GPUهای اختصاصی نقش مهمی در حفظ پایداری سرویس‌های داخلی داشته و در بلندمدت برنامه‌هایی برای انتقال بیشتر سرویس‌ها به زیرساخت‌های ملی در دستور کار است.

قطع اینترنت نه‌تنها چالش‌هایی برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی ایجاد کرد، بلکه در لایه‌های عملیاتی، آموزشی، و ارتباط با مشتریان نیز اختلالاتی به‌وجود آورد. تیم‌های فنی برای حفظ ارتباط میان فروشندگان و خریداران در باسلام، حتی مجبور به ارسال پیامک جایگزین شدند و برخی ابزارهای طراحی نیز مانند Figma دچار کندی شدید شدند.

با این حال، تجربه اخیر نشان داد که زیرساخت بومی هوش مصنوعی می‌تواند در بحرانی‌ترین شرایط نیز پشتیبان کاربران ایرانی باشد. به‌ویژه مدل‌هایی که برای زبان فارسی طراحی شده‌اند، توانستند پاسخ‌گوی بخش بزرگی از نیازهای کاربران باشند و ارزش سرمایه‌گذاری روی توسعه داخلی را اثبات کنند.