جایزه بوکر عربی برای صدایی از دل تاریخ
محمد سمیر ندا، نویسنده مصری برنده بوکر عربی ۲۰۲۵، در رمان «نماز اضطراب» با نگاهی جسورانه به حافظه جمعی، روایتهایی از شکست، تزویر قدرت و زخمهای تاریخی را بازگو میکند؛ روایتی چندصدایی که خواننده را...
محمد سمیر ندا، نویسنده مصری و خالق رمان «نماز اضطراب»، با دریافت جایزه جهانی رمان عربی (بوکر عربی ۲۰۲۵)، بار دیگر توجه علاقهمندان به ادبیات معاصر عربی را به خود جلب کرد. این رمان تلفیقی از تاریخ مستند، فانتزی و روایت چندصدایی است که در بستری خیالی، بازتابی از زخمهای نکسه ۱۹۶۷ و پیامدهای آن را به تصویر میکشد.
ماجرای رمان در روستایی گمنام رخ میدهد که در سال ۱۹۷۷ پس از انفجاری عجیب، ساکنانش چهرهای لاکپشتگونه مییابند. روایت از زاویه دید هشت شخصیت ارایه میشود، شخصیتهایی با صداها و افکاری ناهمگون که در کنار هم پازلی از حافظه جمعی را شکل میدهند. به گفته ندا، «نویسنده مسیول است که بخشهای تاریک تاریخ را روشن کند، بیآنکه قضاوت را تحمیل نماید.»
ندا معتقد است که نقش ادبیات، نه حلوفصل مسایل اجتماعی، بلکه مطرحکردن پرسشهایی است که از فراموشی تاریخ جلوگیری میکند. او نوشتن را همچون انداختن سنگی در آب راکد توصیف میکند که ذهنها را بیدار میکند و به تأمل وامیدارد.
رمان «نماز اضطراب» سومین اثر این نویسنده پس از «مملکت ملیکه» و «بوح الجدران» است که در سال ۲۰۲۴ توسط انتشارات مسکیلیانی منتشر شده است. ندا در مصاحبهای عنوان کرد که این جایزه باعث تقویت اعتمادبهنفس او شده، ولی همچنان راهی طولانی در پیش دارد.
تأثیر تربیت خانوادگی و مطالعه کتابهای تاریخی در نوجوانی، بهویژه توسط مادرش، از مهمترین عوامل شکلگیری ذهنیت نویسندگی ندا بوده است. او میگوید کتابها، سفرهای متعدد و ارتباط با انسانهای گوناگون، چشمانداز وسیعتری به او بخشیدهاند.
ندا همچنین تأکید دارد که نکبه فلسطین و نکسه ۱۹۶۷، زخمهایی التیامنیافته هستند و ادبیات میتواند از تبدیل شدن آنها به فراموشی تاریخی جلوگیری کند. او میگوید: «ادبیات باید به خواننده اجازه کشف و پرسش بدهد، نه اینکه پاسخ قطعی ارایه کند.»
حضور پررنگ موسیقی عبدالحلیم حافظ در این اثر، بازتابی از خاطره جمعی یک نسل است که با صدای او بزرگ شدهاند؛ و مرگ این خواننده در سال ۱۹۷۷ به مثابه لحظهای است که پرده از ذهن جامعه کنار میرود.
اگرچه برخی شباهتهایی میان این رمان و آثار کافکا یا ساراماگو دیدهاند اما ندا میگوید بیشتر تحت تأثیر جورج اورول و تجربیات زیسته خودش بوده است؛ و بیماری وبا در داستان، استعارهای از اضطراب عمومی و دعوتی به بازخوانی واقعیتهای فراموششده تاریخی میباشد.
بدون نظر! اولین نفر باشید