هوش مصنوعی و سلامت روان؛ فرصت یا تهدید؟
استفاده مداوم از هوش مصنوعی ممکن است عملکرد مغز را کاهش داده و توانایی تصمیمگیری مستقل را تضعیف کند.
هوش مصنوعی؛ تحولآفرین یا تهدیدی تازه برای سلامت روان؟
محمدهادی فرحزادی
تهران – ایرنا – نفوذ روزافزون فناوری هوش مصنوعی، شیوه تعامل، تصمیمگیری و تجربههای عاطفی انسانها را دگرگون کرده است. پرسشی که مطرح میشود این است: آیا هوش مصنوعی به عنوان یک تحولساز، میتواند سلامت روان را ارتقا بخشد یا اینکه تهدیدی نوظهور برای این حوزه به شمار میرود؟
اگرچه ابزارهای هوشمند توانستهاند خدمات سلامت را بهبود بخشند، اما تحقیقات علمی جدید نشان میدهد استفاده افراطی از چتباتهای همدل، الگوریتمهای مبتنی بر محتوا و دستیارهای هوشمند ممکن است به وابستگی روانی و رفتارهایی شبیه اعتیاد منتهی شود.
مطالعات اخیر حاکی است:
- وابستگی عاطفی برخی کاربران به چتباتهایی همچون Replika هنگام قطع ارتباط، موجب بروز اضطراب و افسردگی شده است.
- استفاده مکرر و طولانیمدت از الگوریتمهای پلتفرمهایی مانند TikTok، باعث کاهش کنترل فرد بر مدیریت زمان و تحریک بیشازحد سیستم پاداش مغز شده است.
- اتکای شناختی بر تصمیمهای اتخاذ شده توسط هوش مصنوعی، باعث کاهش کارایی عملکرد اجرایی مغز و تضعیف توانایی تصمیمگیری مستقل میشود.
ویژگیهای وابستگی مذکور شامل گرایش وسواسی به استفاده، ناتوانی در کنترل مصرف، کاهش تعاملات واقعی با دیگران و ظهور علایم روانی هنگام محرومیت از فناوری است.
پیامدهای این وضعیت میتواند اختلال در رشد هیجانی نوجوانان، تضعیف نقشهای اجتماعی و خانوادگی و افزایش احساس تنهایی تکنولوژیک باشد؛ موضوعی که ارتباط مستقیمی با افسردگی و گرایش به خودکشی دارد.
توصیههای ارایه شده در این زمینه عبارتند از:
- طراحی ابزارهای هوشمند مبتنی بر الگوریتمهای ایمن و غیر اعتیادآور
- نظارت بر رفتار کاربران و آموزش سواد دیجیتال در مدارس و خانوادهها
- حمایت از تحقیقات بومی در حوزه سلامت روان دیجیتال
اکنون زمان آن رسیده است که سیاستگذاری برای پیشگیری از اعتیاد فناورانه، بهمثابه اعتیاد به مواد مخدر و افیونی، به عنوان یک اولویت در نظام سلامت کشور مدنظر قرار گیرد.
بدون نظر! اولین نفر باشید